Bravo21
04-08-2007, 07:26 AM
Chí Phèo – “Hậu” hiện đại
Ta là một kẻ có chí. Điều này th́ không cần phải nghi ngờ. Bước chân ra khỏi làng, ta lẩm nhẩm một câu vừa nghe được từ lăo hàng xóm: “Đă mang tiếng ở trong trời đất / phải có danh ǵ với núi sông”. Ta cần phải lập danh? Điều đó th́ rơ rồi. Vấn đề là phải có một cái đích nào đó để phấn đấu, theo đuổi. Đuổi kịp rồi th́ lại phải vượt qua, vượt càng xa càng tốt… B́nh sinh, ta ghét cay ghét đắng sự tầm thường. Ta chỉ hâm mộ mỗi sự nổi tiếng mà thôi. Nổi tiếng – đó chính là cái đích phấn đấu của ta. Nhưng khái niệm ấy chung chung quá, trừu tượng quá. Phải t́m một cái đích trực quan hơn. Trên đời ai là người nổi tiếng nhất? Kẻ đó sẽ là cái đích cụ thể, bằng xương bằng thịt để ta phấn đấu, để ta đuổi kịp, đuổi kịp rồi vượt qua. Ta t́m đến một vị học giả ở phố huyện. Nghe nói vị học giả này đọc nhiều sách lắm, đọc đến nỗi méo cả mồm đi. Trong nhà ông ta, sách chất cao đến trần, sách chật cả lối đi, thậm chí ngồi ỉa cũng phải dựa lưng vào sách… Chắc chắn vị học giả ấy sẽ thoả măn yêu cầu của ta. Nghe ta hỏi, vị học giả méo mồm ngẫm nghĩ một lát rồi trả lời: “Từ khi lăo biết đọc sách đến nay, đă sáu chục năm có lẻ. Song chưa thấy ai nổi tiếng hơn cái lăo Chí Phèo ở làng Vũ Đại!” Chí Phèo là người nổi tiếng nhất? Vị học giả đó đă phán th́ không thể sai. Vậy Chí Phèo sẽ là cái đích để ta vượt qua. Ừ th́ Chí Phèo! Tay này ta biết. Có cả truyện viết về lăo hẳn hoi. Cả cái làng Vũ Đại ǵ ấy nữa. Làng đó đâu có khác ǵ làng của ta. Cũng rặt một hạng nông dân chân đất mắt toét thấp cổ bé họng coi vợ như giời coi giời bằng vung coi vung bằng bảo bối... Vậy th́, làng Vũ Đại đă sản sinh ra một Chí Phèo - vĩ nhân nổi tiếng nhất mọi thời đại, tại sao làng ta lại không thể sinh ra ta, người sẽ c̣n nổi tiếng hơn cả Chí Phèo gấp nhiều lần?
Một khi tâm đă phát tiết th́ trí phải động đậy. Thế là ta bắt đầu nghiên cứu về Chí Phèo và hành tŕ công án theo đúng “hệ thống” của Chí. Ta bất ngờ phát hiện ra Chí có mấy tư tưởng lớn. Đại khái: thứ nhất, rạch mặt ăn vạ. Thứ hai, một khi đă không mở miệng th́ thôi, đă mở miệng th́ chửi cả làng. Thứ ba, không ngán thằng nào, dù nó to đến đâu cũng nhất định thắng, thắng bằng mọi giá, bằng mọi kiểu trên đời. Thứ tư, gặp trường hợp khó thắng quá th́ quay trở lại áp dụng tư tưởng thứ nhất. Thứ năm, thắng rồi th́ phải biết sướng, biết khuếch trương cái sướng dù thân ḿnh chỉ c̣n thở hắt ra. Thứ sáu, có hai loại sinh vật vẫn có thể tồn tại và phát triển tốt mà chỉ nhờ vào những cái sướng ấy là rùa và ốc sên (trong quá khứ, chúng đă từng thắng trong mấy cuộc chạy thi với thỏ). Thứ bẩy, gặp kẻ yếu bóng vía th́ x̣e lửa dọa đốt nhà. Thứ tám, thiên đường = bờ sông + rượu + trăng + gió + gái (Thị Nở). Thứ chín, cháo (+hành) cứu rỗi thiên hạ. Ta hành tŕ những tư tưởng trứ danh đó một ngày, hai ngày rồi ba ngày… Kết quả thật bất ngờ. Một hôm ta đang bôn ba trên đường, đầu óc đang mải suy ngẫm đến bậc vĩ nhân họ Chí th́ bỗng có một gă lùn tịt, đầu nhẵn thín như quả bưởi, mặt tṛn xoe như cái thớt ở đâu chạy tới túm lấy ta rối rít: “Ôi! Minh chúa, minh chúa, kẻ hèn này đợi minh chúa ở đây đă lâu…” Ta hơi ngạc nhiên. Song chỉ thoáng cái thôi. Ta lập tức hiểu ra rằng gă lùn này muốn tôn ta làm chúa để theo hầu điếu đóm đây. Thế th́ c̣n ǵ bằng. Nhưng tại sao nó lại t́nh nguyện như vậy? Ta đă kịp ngôn câu nào đâu? Cái này đích thị là “hữu xạ tự nhiên hương” đây. Trước kia ta cũng từng thử sức viết lách ba lăng nhăng, cũng từng ra sân khấu diễn những vai này, vai nọ… song măi chẳng thấy có ma nào săn đón. Vậy mà bây giờ, chỉ cần tu tập cái công án kia có mấy ngày, xung quanh ta đă toả ra một vầng hào quang có sức hút như nam châm vĩnh cửu. Cái thứ hào quang ghê đến như thế th́ chỉ có thể có tên là hào quang Chí Phèo. Nó hấp dẫn đến nỗi lập tức có kẻ tôn ta làm chúa. Cứ cái đà này th́ chẳng mấy chốc, ta sẽ có cả đàn lâu la cho mà xem. Và, công cuộc cứu rỗi hồn vía của thiên hạ theo cái định hướng cháo hành vừa sáng tạo, vừa thông minh tuyệt đỉnh kia của Chí Phèo tiên tổ, biết đâu sẽ nhờ vào lũ lâu la ấy mà thành công rực rỡ chưa biết chừng.
Quả nhiên vài hôm sau lại có thêm một thằng cao ngẳng, người mảnh khảnh, mặt dài như cái bơm, cặp môi dày như hai con đỉa trâu t́m tới xin bổ sung vào chân điếu đóm. Không những thế, thằng môi dày c̣n dắt theo một đám đệ tử. Th́ ra ngày trước, chính nó cũng từng say mê tu tập một loại công án, nhưng không phải công án Chí Phèo, mà là một thứ công án ngoại lai có tên A Q. Đó là tên của một vĩ nhân dở hơi người làng Mùi ở tận bên Tàu. Nghe nói vĩ nhân ấy cũng được chép trong sách của lăo Lỗ Tấn Lỗ Tạ ǵ đấy. Dù sao th́ công án đó cũng có tác dụng tạo ra xung quanh nó một vầng hào quang, tuy có yếu hơn vầng hào quang Chí Phèo của ta, song cũng đủ để nó thu nạp được khối đệ tử. Nói đến công án ngoại lai th́ c̣n phải kể đến một thằng nữa. Thằng này người lẻo khoẻo như cây sậy, nhưng luôn tự coi ḿnh là tráng sĩ, suốt ngày mơ chiến đấu với những gă khổng lồ hoặc cối xay gió. Công án của nó có tên Đông-Ki-Sốt. Tất nhiên, cái thứ công án của bọn mũi lơ mắt xanh xa lắc xa lơ đó làm sao có thể so sánh với những tư tưởng quốc hồn quốc tuư của Chí Phèo trứ danh được. Nên nó mới phải t́m đến bái ta làm minh chúa. Rồi tiếp đến một thằng cũng lùn, nhưng được cái mặt vuông như cái bánh chưng, nom ra dáng con nhà vơ. Thế mà nghe nói nó từng làm nghề thầy giáo, là giáo sư. Hừ! Đời này thiếu cha ǵ giáo sư. Khi xưng danh họ c̣n ghép thêm một cái học vị cao ngất ngưởng vào đấy nữa cho nó oách, gọi là giáo sư tiến sĩ (viết tắt là GSTS, mà trên đời có một gă cao bồi Viễn Đông tên Đặng Thân cứ nhất định “phiên” thành: “Gia Súc Thiến Sót”). Cái mặt kia th́ sư xiếc nỗi ǵ? Có mà sư hổ mang! H́nh như nó từng có tiền sự phá trinh học tṛ nên bị đuổi khỏi nghề. Ôi! nếu quả thực như thế th́ có mà đuổi hết. Bởi thiên hạ ngày nay có thầy nào mà lại không phá trinh học tṛ? Những bộ óc ngây thơ, trong sáng, mới toanh như những tờ giấy trắng chẳng phải đă bị hết thầy nọ nhồi đến thầy kia nhét, làm cho chúng mất toi sự trong trắng, ngây thơ đi đấy sao? Đồng ư là muốn tồn tại trong cuộc đời này th́ con người ta đừng bao giờ mơ tới việc giữ ǵn trinh tiết. Song cái sự phá trinh tư tưởng kia th́ các thầy không thể phủ nhận hay căi chày căi cối được. Chính ta c̣n bị mất trinh từ trong giấc mơ kia th́ sao! (câu hát ǵ mà từ thuở lên ba tuổi ta đă phải hát đi hát lại măi í nhẩy?). Thôi, không mất th́ giờ với cái vụ trinh tiết con khỉ con tườu đó nữa. Tiếp theo đến mấy chục thằng đầu đường xó chợ, chuyên cướp của hiếp dâm t́m đến bái ta làm đầu lĩnh. Lũ này càng về sau ta càng thấy chúng đặc biệt hữu dụng. Ǵ chứ cái khoản cướp, hiếp và đéo ấy th́ hệ tư tưởng của Chí Phèo trứ danh đâu có cấm. Ngay cả ta cứ nghĩ đến đàn bà là lập tức toàn thân nổi gai ốc, bao nhiêu lông lá trong người dựng hết cả lên. Ta thu nạp tất tần tật. Ta từng đọc sách thánh hiền, cũng vơ vẽ đôi câu chữ Nho mang ra gắn vào chỗ này chỗ nọ, được việc ra phết. Song ta chỉ đắc ư mỗi câu: “dụng nhân như dụng mộc”. Ta sẽ sử dụng lũ lâu la này, tuỳ sở trường, sở đoản mà huy động. Dài th́ làm cán cuốc, cán thuổng, ngắn th́ làm cán búa, cán ŕu... chắc chắn sẽ được việc.
Và ta đă thành công. Cái đám lâu la đa tài, đa dâm, đa dục, đa nhân cách ấy của ta cứ theo cấp số nhân mà tăng măi không ngừng, chẳng mấy chốc đă đàn đàn, lũ lũ. Danh của ta cứ thế nổi lên vùn vụt như diều gặp cơn dông. Công cuộc hoằng dương tư tưởng Chí Phèo hầu như không gặp sự trở ngại nào đáng kể. Có kẻ mới nghe hơi đă lập tức thông suốt mọi lư sự của Chí. Th́ ra nó vốn có sẵn cái bản năng Chí Phèo từ thuở cha sinh mẹ đẻ rồi. Mà chẳng riêng ǵ một hai trường hợp ấy. Ta đă nhanh chóng phát hiện ra rằng cả xứ sở này, ai ai cũng đều có sẵn cái “gien” Chí Phèo từ trong trứng, ai cũng có thể sẵn sàng trở thành một gương Chí Phèo điển h́nh tiên tiến hoặc chiến sĩ thi đua... Ta bèn noi theo các bậc đi trước mà chế ra khẩu hiệu. Những khẩu hiệu của ta là: “Nhà nhà Chí Phèo, người người Chí Phèo”; hay: “Làm Chí Phèo mới biết nghèo là nhất”; hoặc: “Khối đại đoàn kiết Chí Phèo” (lưu ư: “kiết” chứ không phải “kết”, xin đừng nhầm), vân vân... Từ nay, sự nghiệp của ta và lũ lâu la là chỉ việc làm cho cái “gien” quư hoá đó trong mỗi con người trở thành gien “trội” là xong. Cứ chờ đấy. Ta đă nghĩ tới việc phải xuất khẩu cái “gien” Chí Phèo đi khắp thế gian. Thế gian này c̣n nhiều lạc hậu, vớ vẩn lắm, chưa được nếm mùi Chí bao giờ. Tuy thỉnh thoảng cũng biết chửi nhau đấy, song hầu như chỉ là các cuộc chửi tay đôi, tay ba. Phổ biến nhất vẫn là những vụ cả làng xúm vào chửi một thằng, song tuyệt chưa bao giờ thấy một thằng nhảy ra chửi cả làng như ở xứ sở này. Chửi cả làng mà cả làng cứ làm thinh, ai cũng nghĩ chắc nó trừ ḿnh ra. Thế là cả làng yên. Điều đó mới giỏi chứ? Quá giỏi là đằng khác. Thằng chửi giỏi đă đành, cả những thằng nghe chửi cũng giỏi nốt. Xứ sở như vậy th́ độc nhất vô nhị, hỏi đă có nơi nào được như thế hay chưa? Vậy th́ c̣n phàn nàn vào đâu được nữa. Ta đúng là một người hạnh phúc, chẳng cần phải nằm mơ cũng được thác sinh ra tại nơi đây. Cái “gien” Chí Phèo bất hủ ấy mà được xuất khẩu, được nhân ra rộng răi, th́ cả thế gian này (trong tương lai) sẽ chỉ gồm toàn những làng Vũ Đại. Khi đó, chẳng những thân ta kiếp này thoả chí, mà lũ điếu đóm kia chắc cũng được thơm lây. Chẳng những tông miếu của ta được hương khói ngh́n thu, mà tổ tiên của lũ lâu la chắc cũng được bốn mùa cúng tế. À, lại nói chuyện ngh́n thu. Từ lâu, ta đă nghĩ đến việc phải tập đại thành một bộ kinh điển về tư tưởng của Chí Phèo để truyền măi cho muôn đời sau. Ta bèn tập hợp lũ lâu la lại:
“Các người hăy nghe ta nói đây. Từ khi theo ta tu tập và hoằng dương công án Chí Phèo đến nay, các người đă chứng kiến ta hết đi từ thành công này đến thành công khác. Song các người có biết công lao lớn nhất của ta đối với tư tưởng của Chí Phèo bất diệt là cái ǵ không?”
“Minh chúa là người đă có công phát hiện ra tư tưởng của Chí Phèo rồi đem nó ra áp dụng một cách vô cùng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tiễn của chúng ta” – thằng lùn mặt tṛn lên tiếng.
“Đó chỉ là một trong những công lao. Song chưa phải là công lao lớn nhất” – ta gật gù trả lời nó.
“Minh chúa là người đă có công phát chuyển những tơ tưởng đó, làm cho ló trở thành một hệ tơ tưởng hoàn trỉnh, tuyệt đối cúng, tuyệt đối văn minh mọi dợ, hơn hẳn những thứ tơ tưởng cũng rả cầy khác...” – thằng môi dày khẳng định (thằng này những lúc xúc động quá vẫn hay có tật nói ngọng).
“Đó cũng chỉ là một trong những công lao. Song vẫn chưa phải là công lao lớn nhất” – ta lại hào hứng ngắt lời.
“Minh chúa là người thấu hiểu sâu sắc những nguyên lư của tư tưởng Chí Phèo. Đến nỗi đă tạo ra xung quanh ḿnh một vầng hào quang, có sức hút mănh liệt như của những con cái đối với con đực trong mùa động dục. Kẻ ngoan cố, bảo thủ đến mấy đứng trước minh chúa cũng dễ dàng bị thuyết phục. Công lao của minh chúa cao như giời, rộng như bể. Minh chúa là kim thân La Hán của đạo đức, trí tuệ, của chân, thiện, mĩ, của...” - đến lượt thằng lùn mặt vuông lên tiếng.
“Điều đó tất nhiên quan trọng. Song đó là một trong các nguyên nhân dẫn đến những thành công của ta. Ta nhắc lại, nguyên nhân, chứ không phải công lao lớn nhất” – ta lại hào hứng ngắt lời. Ta buộc phải làm như thế. Nếu không th́ không biết nó sẽ c̣n ca đến bao giờ.
“B́nh sinh minh chúa là người sinh ra để chiến đấu với toàn những gă khổng lồ. Minh chúa là con châu chấu, nhưng là con châu chấu có cái đuôi rất to. Trên đời này không một chiếc xe nào mà nó ngán cả. Đá ngă xe chẳng qua chỉ là chuyện nhỏ như con thỏ. Công lao của minh chúa là đă dạy cho những gă khổng lồ một bài học, rằng đừng có dại mà dây với lũ châu chấu chúng ta” - đến lượt thằng lẻo khoẻo hùng hồn.
“Ư hay đấy. Có khí phách lắm. Điều đó th́ tất nhiên rồi. Song cũng vẫn chưa phải là công lao lớn nhất” – ta trả lời, cảm thấy trong ḷng vô cùng hưng phấn.
“Vậy th́ những đầu óc thiển cận của lũ chúng tôi xin chịu. Xin minh chúa giải thích cho chúng tôi được mở rộng tầm mắt” - tất cả đồng thanh.
Bấy giờ ta mới lấy lại tư thế, chắp tay sau đít nh́n khắp lượt lũ lâu la rồi trịnh trọng ngôn ra một chân lư:
“Công lao to lớn nhất của ta, là đă chứng minh một cách hùng hồn, bằng thực tiễn hết sức sinh động, rằng tư tưởng của Chí Phèo vẫn tuyệt đối đúng, ngay cả trong thời buổi không có những Bá Kiến, Lư Cường, Đội Tảo... hiểu chưa?”
Tất cả cùng ồ lên một tiếng để tỏ rằng ḿnh đă hiểu, đă tâm phục khẩu phục. Chân lư đơn giản ấy té ra không phải ai cũng có thể nghĩ ra được. Việc tiếp theo là tiến hành bộ tập đại thành về tư tưởng của Chí Phèo. Tất cả dễ đến ba vạn chín ngh́n trang chia làm bốn năm mươi tập, mỗi tập ngót ngh́n trang khổ mười ba nhân mười chín rưỡi được hoàn thành và in photo coppy giấy vụn trong khoảng thời gian kỉ lục. Cái lăo Chí Phèo mặt nát như tổ đỉa v́ rạch quá nhiều ấy ở dưới suối vàng, chắc chẳng bao giờ nghĩ rằng tên tuổi của ḿnh lại có ngày vinh quang đến thế. Ta không có ư giới thiệu nội dung bộ tập đại thành vĩ đại ấy ở đây, bởi trong khuôn khổ một bài tự bạch th́ không thể dài ḍng văn tự. Chỉ xin trích một luận điểm cơ bản có tính nguyên lư kim chỉ tây bất di bất dịch được nhấn mạnh ngay tại chương mở đầu như sau:
“Tư tưởng bất diệt của Chí Phèo vẫn tuyệt đối đúng, vẫn có thể áp dụng một cách rộng răi và cực ḱ hiệu quả ngay cả trong thời buổi không có những Bá Kiến, Lư Cường, Đội Tảo với cả binh Chức nữa... Song, quan trọng là vẫn phải có... Thị Nở. Tuy nhiên điều đó không hề gây khó dễ ǵ, bởi người xưa đă từng khẳng định, rằng tuy thời thế có lúc khác nhau, song Thị Nở đời nào cũng có... Mặc dù đa số Thị Nở càng ngày càng có xu hướng giải phẫu chuyển đổi giới tính thành đàn ông, càng ngày càng thích chuyển sang viết văn, làm thơ, sáng tác ca khúc... Đó là một điều kiện vô cùng thuận lợi cho việc hoằng dương sâu rộng và vận dụng triệt để tư tưởng Chí Phèo. Bởi v́, chính lực lượng văn thi nhạc sĩ Thị Nở đực cái giả cầy lẫn lộn ấy là một cái vốn rất quư...”
Văn chương của “Tập đại thành” đại loại như thế. C̣n những thành tựu cụ thể của ta trong việc thực hành tư tưởng Chí Phèo th́ kể sao cho xiết. Việc này xin nhường lại cho các nhà học giả học thật, các nhà nghiên cứu nghiên vớt, không đời này th́ đời sau, không đời sau th́ đời sau nữa... Ta không thể tự ḿnh thống kê thành tích, đơn giản bởi ta thuộc hạng người khiêm tốn. Tuy nhiên, sau khi tập đại thành được làm xong, trong ḷng ta bỗng xuất hiện một mối lo canh cánh. Liệu những tư tưởng trứ danh của Chí Phèo mà ta đang là đại diện kiệt xuất đây có được măi muôn thuở bền vững âu vàng? Có truyền được đến muôn đời con cháu hay không? Phải bói một quẻ mới được. Ta lại t́m về lăo học giả méo mồm ở phố huyện. Cả lũ rồng rắn theo ta tiền hô hậu ủng, đi đến đâu huyên náo đến đấy. Trẻ con sợ không dám khóc to, phụ nữ thẹn quên cả cài nút, chó gà nháo nhác, kêu inh ỏi. Lăo học giả méo mồm làm ra vẻ thạo đời bảo: “Dân xứ này mười phần ngu đến chín rưỡi, giời cho mỗi cái năng khiếu Chí Phèo là bẩm sinh, c̣n những thứ khác chẳng qua do bắt chước hoặc a dua mà có. Anh đă biết khêu gợi trúng vào cái sở trường ấy của họ th́ thành công là cái chắc. Cần đếch ǵ phải bói với toán.” Ta bảo: “Thiên có thiên thời, địa có địa lợi, nhân có nhân ḥa (ta nói chữ rất trơn tru). Dù thế đếch nào th́ tôi cũng cứ muốn ông gieo cho một quẻ.” Lăo méo mồm phán chắc như cua gạch: “Thiên hạ vừa trải qua thời “bĩ”, thiên địa bĩ. Sau “bĩ” tất đến “đồng nhân”, sách trời đă dạy thế, đếch cần gieo cũng biết cả thiên hạ đang ứng với quẻ “thiên hoả đồng nhân.” Ta hỏi “đồng nhân” nghĩa là ǵ? lăo méo mồm giảng như máy khâu: “Đồng nhân nghĩa là một lũ người. Ví dụ lũ trộm gọi là đồng đạo, lũ quan gọi là đồng liêu, lũ đồ tể gọi là đồng dao, lũ xu nịnh gọi là đồng điếu, lũ chờ thời gọi là đồng phục, lũ hết thời gọi là đồng nát, lũ ở bẩn gọi là đồng hương (cùng mùi), vân vân… Đấy, cái lũ rùng rùng bám sau lưng anh kia chính là ứng vào quẻ “đồng nhân” ấy đấy.” Ta bảo lăo rằng không ngờ trên đời lại có lắm thứ “đồng...” đến thế. Vậy cụ thể trong trường hợp của ta th́ gọi là “đồng” ǵ? Lăo méo mồm cáu: “Là ‘đồng chí’, hiểu chưa? Chẳng phải các anh đang cùng tu tập duy nhất một loại công án có tên Chí Phèo đấy hay sao? Vậy mà c̣n phải hỏi.” Ừ nhỉ, cái đại từ cửa miệng ấy ngày nào mà ta và mọi người chẳng phải dùng đến. Thế mà tự nhiên bỗng quên béng đi mất. Ta hỏi tiếp thế quẻ “đồng nhân” nói ǵ? Lăo méo mồm bảo: “Đồng là đại đồng, là múa gậy vườn hoang, là cả thiên hạ chỉ c̣n một cánh đồng, tha hồ mà múa may.” Ta lại hỏi vậy làm thế nào để thi hành cái đạo “đồng nhân” ấy? Lăo méo mồm tuôn ra một tràng: “Thi hành đạo “đồng nhân” chung qui chỉ là những mánh khoé đối xử với con người. Người ḿnh yêu th́ trái cũng hoá phải, kẻ ḿnh ghét th́ phải cũng hoá trái… Cái ǵ thuộc về ḿnh th́ xấu cũng thành tốt, thối cũng thành thơm, lưu manh biến thành tử tế. Cái ǵ thuộc về kẻ khác th́ ngược lại, tốt thành xấu, thơm thành thối, tử tế biến thành lưu manh. Dấu hết sự thật đi tất sẽ trở thành bậc thánh nhân đạo cao đức trọng… Vơ lấy những cái tốt của kẻ khác gắn vào cho ḿnh, lại mang những cái đểu của ḿnh gắn vào cho nó, rồi nhân danh đám đông, vừa đá bóng vừa thổi c̣i, vừa la làng vừa ăn cướp, rồi cả vú lấp miệng… thế th́ ai c̣n dám nghi ngờ ǵ nữa. Làm được như thế mà cơ đồ không vững như Thái Sơn th́ mới là chuyện lạ.”
Lăo méo mồm quả là kẻ đọc sách nhiều có khác, lăo nói cứ y như thật. Điều quan trọng nhất nghĩa là ta đă ứng vào mệnh giời, mệnh giời thuộc về ta. Đă đến nước ấy, th́ ta dẫu có không muốn thành công cũng không được. Mệnh giời đă phán như thế th́ ta sướng rồi, yên tâm rồi. Thật là ứng vào cái câu mà thánh nhân đă dạy, rằng sáng nếu được xơi cao lương mĩ vị giả, chiều dẫu có bị thổ tả thật cũng cam. Ta sẽ kết thúc thiên tự bạch này ở đây thôi. Bây giờ, nếu có ai đi ngang qua chỗ ta, chắc chắn sẽ chẳng khó khăn ǵ mà không nhận ra rằng ḿnh đang đi lạc vào làng Vũ Đại. Đơn giản bởi không tai phải th́ tai trái, không tai trái th́ cả hai tai, thể nào cũng nghe văng vẳng tiếng chửi của những Chí Phèo hậu sinh, hậu hiện đại như ta, nhưng chúng ta không chỉ chửi cả làng như cụ tổ Chí Phèo ngày trước đâu. Bởi v́ như ta đă nói ngay từ đầu, rằng chúng ta giờ đă vượt xa cụ tổ ấy nhiều lắm. Ví dụ một đoạn thôi nhé:
“Này th́ thiên địa tiên sư! Này th́ tiên sư thế giới! Tại sao chúng bay cứ chạy vùn vụt, làm ông phải đuổi theo bở cả hơi tai. Tối qua ông được mỗi bát cháo hành, hôm nay cũng chỉ hy vọng được thêm một th́a nữa. Hỏi làm sao ông chạy được? Nếu ông quyền to như Thượng Đế, ông sẽ bắt tất cả chúng bay dừng lại, để ḿnh ông chạy trước cái đă. Chúng bay cứ càng ngày càng bỏ ông ở lại tít phía sau. Đă thế ông không thèm chạy nữa, ông ḅ đây. Ông vừa ḅ vừa ngoái lại đằng sau vậy. Dù sao th́ ngày xưa, ông cũng đă từng thắng chúng bay trong mấy cuộc chạy thi rồi. Tiên sư thế giới, ối giời đất ôi, ối làng nước ô... ô... ôi!…”
SG, Mùa đông 2006
Phạm Lưu Vũ
Ta là một kẻ có chí. Điều này th́ không cần phải nghi ngờ. Bước chân ra khỏi làng, ta lẩm nhẩm một câu vừa nghe được từ lăo hàng xóm: “Đă mang tiếng ở trong trời đất / phải có danh ǵ với núi sông”. Ta cần phải lập danh? Điều đó th́ rơ rồi. Vấn đề là phải có một cái đích nào đó để phấn đấu, theo đuổi. Đuổi kịp rồi th́ lại phải vượt qua, vượt càng xa càng tốt… B́nh sinh, ta ghét cay ghét đắng sự tầm thường. Ta chỉ hâm mộ mỗi sự nổi tiếng mà thôi. Nổi tiếng – đó chính là cái đích phấn đấu của ta. Nhưng khái niệm ấy chung chung quá, trừu tượng quá. Phải t́m một cái đích trực quan hơn. Trên đời ai là người nổi tiếng nhất? Kẻ đó sẽ là cái đích cụ thể, bằng xương bằng thịt để ta phấn đấu, để ta đuổi kịp, đuổi kịp rồi vượt qua. Ta t́m đến một vị học giả ở phố huyện. Nghe nói vị học giả này đọc nhiều sách lắm, đọc đến nỗi méo cả mồm đi. Trong nhà ông ta, sách chất cao đến trần, sách chật cả lối đi, thậm chí ngồi ỉa cũng phải dựa lưng vào sách… Chắc chắn vị học giả ấy sẽ thoả măn yêu cầu của ta. Nghe ta hỏi, vị học giả méo mồm ngẫm nghĩ một lát rồi trả lời: “Từ khi lăo biết đọc sách đến nay, đă sáu chục năm có lẻ. Song chưa thấy ai nổi tiếng hơn cái lăo Chí Phèo ở làng Vũ Đại!” Chí Phèo là người nổi tiếng nhất? Vị học giả đó đă phán th́ không thể sai. Vậy Chí Phèo sẽ là cái đích để ta vượt qua. Ừ th́ Chí Phèo! Tay này ta biết. Có cả truyện viết về lăo hẳn hoi. Cả cái làng Vũ Đại ǵ ấy nữa. Làng đó đâu có khác ǵ làng của ta. Cũng rặt một hạng nông dân chân đất mắt toét thấp cổ bé họng coi vợ như giời coi giời bằng vung coi vung bằng bảo bối... Vậy th́, làng Vũ Đại đă sản sinh ra một Chí Phèo - vĩ nhân nổi tiếng nhất mọi thời đại, tại sao làng ta lại không thể sinh ra ta, người sẽ c̣n nổi tiếng hơn cả Chí Phèo gấp nhiều lần?
Một khi tâm đă phát tiết th́ trí phải động đậy. Thế là ta bắt đầu nghiên cứu về Chí Phèo và hành tŕ công án theo đúng “hệ thống” của Chí. Ta bất ngờ phát hiện ra Chí có mấy tư tưởng lớn. Đại khái: thứ nhất, rạch mặt ăn vạ. Thứ hai, một khi đă không mở miệng th́ thôi, đă mở miệng th́ chửi cả làng. Thứ ba, không ngán thằng nào, dù nó to đến đâu cũng nhất định thắng, thắng bằng mọi giá, bằng mọi kiểu trên đời. Thứ tư, gặp trường hợp khó thắng quá th́ quay trở lại áp dụng tư tưởng thứ nhất. Thứ năm, thắng rồi th́ phải biết sướng, biết khuếch trương cái sướng dù thân ḿnh chỉ c̣n thở hắt ra. Thứ sáu, có hai loại sinh vật vẫn có thể tồn tại và phát triển tốt mà chỉ nhờ vào những cái sướng ấy là rùa và ốc sên (trong quá khứ, chúng đă từng thắng trong mấy cuộc chạy thi với thỏ). Thứ bẩy, gặp kẻ yếu bóng vía th́ x̣e lửa dọa đốt nhà. Thứ tám, thiên đường = bờ sông + rượu + trăng + gió + gái (Thị Nở). Thứ chín, cháo (+hành) cứu rỗi thiên hạ. Ta hành tŕ những tư tưởng trứ danh đó một ngày, hai ngày rồi ba ngày… Kết quả thật bất ngờ. Một hôm ta đang bôn ba trên đường, đầu óc đang mải suy ngẫm đến bậc vĩ nhân họ Chí th́ bỗng có một gă lùn tịt, đầu nhẵn thín như quả bưởi, mặt tṛn xoe như cái thớt ở đâu chạy tới túm lấy ta rối rít: “Ôi! Minh chúa, minh chúa, kẻ hèn này đợi minh chúa ở đây đă lâu…” Ta hơi ngạc nhiên. Song chỉ thoáng cái thôi. Ta lập tức hiểu ra rằng gă lùn này muốn tôn ta làm chúa để theo hầu điếu đóm đây. Thế th́ c̣n ǵ bằng. Nhưng tại sao nó lại t́nh nguyện như vậy? Ta đă kịp ngôn câu nào đâu? Cái này đích thị là “hữu xạ tự nhiên hương” đây. Trước kia ta cũng từng thử sức viết lách ba lăng nhăng, cũng từng ra sân khấu diễn những vai này, vai nọ… song măi chẳng thấy có ma nào săn đón. Vậy mà bây giờ, chỉ cần tu tập cái công án kia có mấy ngày, xung quanh ta đă toả ra một vầng hào quang có sức hút như nam châm vĩnh cửu. Cái thứ hào quang ghê đến như thế th́ chỉ có thể có tên là hào quang Chí Phèo. Nó hấp dẫn đến nỗi lập tức có kẻ tôn ta làm chúa. Cứ cái đà này th́ chẳng mấy chốc, ta sẽ có cả đàn lâu la cho mà xem. Và, công cuộc cứu rỗi hồn vía của thiên hạ theo cái định hướng cháo hành vừa sáng tạo, vừa thông minh tuyệt đỉnh kia của Chí Phèo tiên tổ, biết đâu sẽ nhờ vào lũ lâu la ấy mà thành công rực rỡ chưa biết chừng.
Quả nhiên vài hôm sau lại có thêm một thằng cao ngẳng, người mảnh khảnh, mặt dài như cái bơm, cặp môi dày như hai con đỉa trâu t́m tới xin bổ sung vào chân điếu đóm. Không những thế, thằng môi dày c̣n dắt theo một đám đệ tử. Th́ ra ngày trước, chính nó cũng từng say mê tu tập một loại công án, nhưng không phải công án Chí Phèo, mà là một thứ công án ngoại lai có tên A Q. Đó là tên của một vĩ nhân dở hơi người làng Mùi ở tận bên Tàu. Nghe nói vĩ nhân ấy cũng được chép trong sách của lăo Lỗ Tấn Lỗ Tạ ǵ đấy. Dù sao th́ công án đó cũng có tác dụng tạo ra xung quanh nó một vầng hào quang, tuy có yếu hơn vầng hào quang Chí Phèo của ta, song cũng đủ để nó thu nạp được khối đệ tử. Nói đến công án ngoại lai th́ c̣n phải kể đến một thằng nữa. Thằng này người lẻo khoẻo như cây sậy, nhưng luôn tự coi ḿnh là tráng sĩ, suốt ngày mơ chiến đấu với những gă khổng lồ hoặc cối xay gió. Công án của nó có tên Đông-Ki-Sốt. Tất nhiên, cái thứ công án của bọn mũi lơ mắt xanh xa lắc xa lơ đó làm sao có thể so sánh với những tư tưởng quốc hồn quốc tuư của Chí Phèo trứ danh được. Nên nó mới phải t́m đến bái ta làm minh chúa. Rồi tiếp đến một thằng cũng lùn, nhưng được cái mặt vuông như cái bánh chưng, nom ra dáng con nhà vơ. Thế mà nghe nói nó từng làm nghề thầy giáo, là giáo sư. Hừ! Đời này thiếu cha ǵ giáo sư. Khi xưng danh họ c̣n ghép thêm một cái học vị cao ngất ngưởng vào đấy nữa cho nó oách, gọi là giáo sư tiến sĩ (viết tắt là GSTS, mà trên đời có một gă cao bồi Viễn Đông tên Đặng Thân cứ nhất định “phiên” thành: “Gia Súc Thiến Sót”). Cái mặt kia th́ sư xiếc nỗi ǵ? Có mà sư hổ mang! H́nh như nó từng có tiền sự phá trinh học tṛ nên bị đuổi khỏi nghề. Ôi! nếu quả thực như thế th́ có mà đuổi hết. Bởi thiên hạ ngày nay có thầy nào mà lại không phá trinh học tṛ? Những bộ óc ngây thơ, trong sáng, mới toanh như những tờ giấy trắng chẳng phải đă bị hết thầy nọ nhồi đến thầy kia nhét, làm cho chúng mất toi sự trong trắng, ngây thơ đi đấy sao? Đồng ư là muốn tồn tại trong cuộc đời này th́ con người ta đừng bao giờ mơ tới việc giữ ǵn trinh tiết. Song cái sự phá trinh tư tưởng kia th́ các thầy không thể phủ nhận hay căi chày căi cối được. Chính ta c̣n bị mất trinh từ trong giấc mơ kia th́ sao! (câu hát ǵ mà từ thuở lên ba tuổi ta đă phải hát đi hát lại măi í nhẩy?). Thôi, không mất th́ giờ với cái vụ trinh tiết con khỉ con tườu đó nữa. Tiếp theo đến mấy chục thằng đầu đường xó chợ, chuyên cướp của hiếp dâm t́m đến bái ta làm đầu lĩnh. Lũ này càng về sau ta càng thấy chúng đặc biệt hữu dụng. Ǵ chứ cái khoản cướp, hiếp và đéo ấy th́ hệ tư tưởng của Chí Phèo trứ danh đâu có cấm. Ngay cả ta cứ nghĩ đến đàn bà là lập tức toàn thân nổi gai ốc, bao nhiêu lông lá trong người dựng hết cả lên. Ta thu nạp tất tần tật. Ta từng đọc sách thánh hiền, cũng vơ vẽ đôi câu chữ Nho mang ra gắn vào chỗ này chỗ nọ, được việc ra phết. Song ta chỉ đắc ư mỗi câu: “dụng nhân như dụng mộc”. Ta sẽ sử dụng lũ lâu la này, tuỳ sở trường, sở đoản mà huy động. Dài th́ làm cán cuốc, cán thuổng, ngắn th́ làm cán búa, cán ŕu... chắc chắn sẽ được việc.
Và ta đă thành công. Cái đám lâu la đa tài, đa dâm, đa dục, đa nhân cách ấy của ta cứ theo cấp số nhân mà tăng măi không ngừng, chẳng mấy chốc đă đàn đàn, lũ lũ. Danh của ta cứ thế nổi lên vùn vụt như diều gặp cơn dông. Công cuộc hoằng dương tư tưởng Chí Phèo hầu như không gặp sự trở ngại nào đáng kể. Có kẻ mới nghe hơi đă lập tức thông suốt mọi lư sự của Chí. Th́ ra nó vốn có sẵn cái bản năng Chí Phèo từ thuở cha sinh mẹ đẻ rồi. Mà chẳng riêng ǵ một hai trường hợp ấy. Ta đă nhanh chóng phát hiện ra rằng cả xứ sở này, ai ai cũng đều có sẵn cái “gien” Chí Phèo từ trong trứng, ai cũng có thể sẵn sàng trở thành một gương Chí Phèo điển h́nh tiên tiến hoặc chiến sĩ thi đua... Ta bèn noi theo các bậc đi trước mà chế ra khẩu hiệu. Những khẩu hiệu của ta là: “Nhà nhà Chí Phèo, người người Chí Phèo”; hay: “Làm Chí Phèo mới biết nghèo là nhất”; hoặc: “Khối đại đoàn kiết Chí Phèo” (lưu ư: “kiết” chứ không phải “kết”, xin đừng nhầm), vân vân... Từ nay, sự nghiệp của ta và lũ lâu la là chỉ việc làm cho cái “gien” quư hoá đó trong mỗi con người trở thành gien “trội” là xong. Cứ chờ đấy. Ta đă nghĩ tới việc phải xuất khẩu cái “gien” Chí Phèo đi khắp thế gian. Thế gian này c̣n nhiều lạc hậu, vớ vẩn lắm, chưa được nếm mùi Chí bao giờ. Tuy thỉnh thoảng cũng biết chửi nhau đấy, song hầu như chỉ là các cuộc chửi tay đôi, tay ba. Phổ biến nhất vẫn là những vụ cả làng xúm vào chửi một thằng, song tuyệt chưa bao giờ thấy một thằng nhảy ra chửi cả làng như ở xứ sở này. Chửi cả làng mà cả làng cứ làm thinh, ai cũng nghĩ chắc nó trừ ḿnh ra. Thế là cả làng yên. Điều đó mới giỏi chứ? Quá giỏi là đằng khác. Thằng chửi giỏi đă đành, cả những thằng nghe chửi cũng giỏi nốt. Xứ sở như vậy th́ độc nhất vô nhị, hỏi đă có nơi nào được như thế hay chưa? Vậy th́ c̣n phàn nàn vào đâu được nữa. Ta đúng là một người hạnh phúc, chẳng cần phải nằm mơ cũng được thác sinh ra tại nơi đây. Cái “gien” Chí Phèo bất hủ ấy mà được xuất khẩu, được nhân ra rộng răi, th́ cả thế gian này (trong tương lai) sẽ chỉ gồm toàn những làng Vũ Đại. Khi đó, chẳng những thân ta kiếp này thoả chí, mà lũ điếu đóm kia chắc cũng được thơm lây. Chẳng những tông miếu của ta được hương khói ngh́n thu, mà tổ tiên của lũ lâu la chắc cũng được bốn mùa cúng tế. À, lại nói chuyện ngh́n thu. Từ lâu, ta đă nghĩ đến việc phải tập đại thành một bộ kinh điển về tư tưởng của Chí Phèo để truyền măi cho muôn đời sau. Ta bèn tập hợp lũ lâu la lại:
“Các người hăy nghe ta nói đây. Từ khi theo ta tu tập và hoằng dương công án Chí Phèo đến nay, các người đă chứng kiến ta hết đi từ thành công này đến thành công khác. Song các người có biết công lao lớn nhất của ta đối với tư tưởng của Chí Phèo bất diệt là cái ǵ không?”
“Minh chúa là người đă có công phát hiện ra tư tưởng của Chí Phèo rồi đem nó ra áp dụng một cách vô cùng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tiễn của chúng ta” – thằng lùn mặt tṛn lên tiếng.
“Đó chỉ là một trong những công lao. Song chưa phải là công lao lớn nhất” – ta gật gù trả lời nó.
“Minh chúa là người đă có công phát chuyển những tơ tưởng đó, làm cho ló trở thành một hệ tơ tưởng hoàn trỉnh, tuyệt đối cúng, tuyệt đối văn minh mọi dợ, hơn hẳn những thứ tơ tưởng cũng rả cầy khác...” – thằng môi dày khẳng định (thằng này những lúc xúc động quá vẫn hay có tật nói ngọng).
“Đó cũng chỉ là một trong những công lao. Song vẫn chưa phải là công lao lớn nhất” – ta lại hào hứng ngắt lời.
“Minh chúa là người thấu hiểu sâu sắc những nguyên lư của tư tưởng Chí Phèo. Đến nỗi đă tạo ra xung quanh ḿnh một vầng hào quang, có sức hút mănh liệt như của những con cái đối với con đực trong mùa động dục. Kẻ ngoan cố, bảo thủ đến mấy đứng trước minh chúa cũng dễ dàng bị thuyết phục. Công lao của minh chúa cao như giời, rộng như bể. Minh chúa là kim thân La Hán của đạo đức, trí tuệ, của chân, thiện, mĩ, của...” - đến lượt thằng lùn mặt vuông lên tiếng.
“Điều đó tất nhiên quan trọng. Song đó là một trong các nguyên nhân dẫn đến những thành công của ta. Ta nhắc lại, nguyên nhân, chứ không phải công lao lớn nhất” – ta lại hào hứng ngắt lời. Ta buộc phải làm như thế. Nếu không th́ không biết nó sẽ c̣n ca đến bao giờ.
“B́nh sinh minh chúa là người sinh ra để chiến đấu với toàn những gă khổng lồ. Minh chúa là con châu chấu, nhưng là con châu chấu có cái đuôi rất to. Trên đời này không một chiếc xe nào mà nó ngán cả. Đá ngă xe chẳng qua chỉ là chuyện nhỏ như con thỏ. Công lao của minh chúa là đă dạy cho những gă khổng lồ một bài học, rằng đừng có dại mà dây với lũ châu chấu chúng ta” - đến lượt thằng lẻo khoẻo hùng hồn.
“Ư hay đấy. Có khí phách lắm. Điều đó th́ tất nhiên rồi. Song cũng vẫn chưa phải là công lao lớn nhất” – ta trả lời, cảm thấy trong ḷng vô cùng hưng phấn.
“Vậy th́ những đầu óc thiển cận của lũ chúng tôi xin chịu. Xin minh chúa giải thích cho chúng tôi được mở rộng tầm mắt” - tất cả đồng thanh.
Bấy giờ ta mới lấy lại tư thế, chắp tay sau đít nh́n khắp lượt lũ lâu la rồi trịnh trọng ngôn ra một chân lư:
“Công lao to lớn nhất của ta, là đă chứng minh một cách hùng hồn, bằng thực tiễn hết sức sinh động, rằng tư tưởng của Chí Phèo vẫn tuyệt đối đúng, ngay cả trong thời buổi không có những Bá Kiến, Lư Cường, Đội Tảo... hiểu chưa?”
Tất cả cùng ồ lên một tiếng để tỏ rằng ḿnh đă hiểu, đă tâm phục khẩu phục. Chân lư đơn giản ấy té ra không phải ai cũng có thể nghĩ ra được. Việc tiếp theo là tiến hành bộ tập đại thành về tư tưởng của Chí Phèo. Tất cả dễ đến ba vạn chín ngh́n trang chia làm bốn năm mươi tập, mỗi tập ngót ngh́n trang khổ mười ba nhân mười chín rưỡi được hoàn thành và in photo coppy giấy vụn trong khoảng thời gian kỉ lục. Cái lăo Chí Phèo mặt nát như tổ đỉa v́ rạch quá nhiều ấy ở dưới suối vàng, chắc chẳng bao giờ nghĩ rằng tên tuổi của ḿnh lại có ngày vinh quang đến thế. Ta không có ư giới thiệu nội dung bộ tập đại thành vĩ đại ấy ở đây, bởi trong khuôn khổ một bài tự bạch th́ không thể dài ḍng văn tự. Chỉ xin trích một luận điểm cơ bản có tính nguyên lư kim chỉ tây bất di bất dịch được nhấn mạnh ngay tại chương mở đầu như sau:
“Tư tưởng bất diệt của Chí Phèo vẫn tuyệt đối đúng, vẫn có thể áp dụng một cách rộng răi và cực ḱ hiệu quả ngay cả trong thời buổi không có những Bá Kiến, Lư Cường, Đội Tảo với cả binh Chức nữa... Song, quan trọng là vẫn phải có... Thị Nở. Tuy nhiên điều đó không hề gây khó dễ ǵ, bởi người xưa đă từng khẳng định, rằng tuy thời thế có lúc khác nhau, song Thị Nở đời nào cũng có... Mặc dù đa số Thị Nở càng ngày càng có xu hướng giải phẫu chuyển đổi giới tính thành đàn ông, càng ngày càng thích chuyển sang viết văn, làm thơ, sáng tác ca khúc... Đó là một điều kiện vô cùng thuận lợi cho việc hoằng dương sâu rộng và vận dụng triệt để tư tưởng Chí Phèo. Bởi v́, chính lực lượng văn thi nhạc sĩ Thị Nở đực cái giả cầy lẫn lộn ấy là một cái vốn rất quư...”
Văn chương của “Tập đại thành” đại loại như thế. C̣n những thành tựu cụ thể của ta trong việc thực hành tư tưởng Chí Phèo th́ kể sao cho xiết. Việc này xin nhường lại cho các nhà học giả học thật, các nhà nghiên cứu nghiên vớt, không đời này th́ đời sau, không đời sau th́ đời sau nữa... Ta không thể tự ḿnh thống kê thành tích, đơn giản bởi ta thuộc hạng người khiêm tốn. Tuy nhiên, sau khi tập đại thành được làm xong, trong ḷng ta bỗng xuất hiện một mối lo canh cánh. Liệu những tư tưởng trứ danh của Chí Phèo mà ta đang là đại diện kiệt xuất đây có được măi muôn thuở bền vững âu vàng? Có truyền được đến muôn đời con cháu hay không? Phải bói một quẻ mới được. Ta lại t́m về lăo học giả méo mồm ở phố huyện. Cả lũ rồng rắn theo ta tiền hô hậu ủng, đi đến đâu huyên náo đến đấy. Trẻ con sợ không dám khóc to, phụ nữ thẹn quên cả cài nút, chó gà nháo nhác, kêu inh ỏi. Lăo học giả méo mồm làm ra vẻ thạo đời bảo: “Dân xứ này mười phần ngu đến chín rưỡi, giời cho mỗi cái năng khiếu Chí Phèo là bẩm sinh, c̣n những thứ khác chẳng qua do bắt chước hoặc a dua mà có. Anh đă biết khêu gợi trúng vào cái sở trường ấy của họ th́ thành công là cái chắc. Cần đếch ǵ phải bói với toán.” Ta bảo: “Thiên có thiên thời, địa có địa lợi, nhân có nhân ḥa (ta nói chữ rất trơn tru). Dù thế đếch nào th́ tôi cũng cứ muốn ông gieo cho một quẻ.” Lăo méo mồm phán chắc như cua gạch: “Thiên hạ vừa trải qua thời “bĩ”, thiên địa bĩ. Sau “bĩ” tất đến “đồng nhân”, sách trời đă dạy thế, đếch cần gieo cũng biết cả thiên hạ đang ứng với quẻ “thiên hoả đồng nhân.” Ta hỏi “đồng nhân” nghĩa là ǵ? lăo méo mồm giảng như máy khâu: “Đồng nhân nghĩa là một lũ người. Ví dụ lũ trộm gọi là đồng đạo, lũ quan gọi là đồng liêu, lũ đồ tể gọi là đồng dao, lũ xu nịnh gọi là đồng điếu, lũ chờ thời gọi là đồng phục, lũ hết thời gọi là đồng nát, lũ ở bẩn gọi là đồng hương (cùng mùi), vân vân… Đấy, cái lũ rùng rùng bám sau lưng anh kia chính là ứng vào quẻ “đồng nhân” ấy đấy.” Ta bảo lăo rằng không ngờ trên đời lại có lắm thứ “đồng...” đến thế. Vậy cụ thể trong trường hợp của ta th́ gọi là “đồng” ǵ? Lăo méo mồm cáu: “Là ‘đồng chí’, hiểu chưa? Chẳng phải các anh đang cùng tu tập duy nhất một loại công án có tên Chí Phèo đấy hay sao? Vậy mà c̣n phải hỏi.” Ừ nhỉ, cái đại từ cửa miệng ấy ngày nào mà ta và mọi người chẳng phải dùng đến. Thế mà tự nhiên bỗng quên béng đi mất. Ta hỏi tiếp thế quẻ “đồng nhân” nói ǵ? Lăo méo mồm bảo: “Đồng là đại đồng, là múa gậy vườn hoang, là cả thiên hạ chỉ c̣n một cánh đồng, tha hồ mà múa may.” Ta lại hỏi vậy làm thế nào để thi hành cái đạo “đồng nhân” ấy? Lăo méo mồm tuôn ra một tràng: “Thi hành đạo “đồng nhân” chung qui chỉ là những mánh khoé đối xử với con người. Người ḿnh yêu th́ trái cũng hoá phải, kẻ ḿnh ghét th́ phải cũng hoá trái… Cái ǵ thuộc về ḿnh th́ xấu cũng thành tốt, thối cũng thành thơm, lưu manh biến thành tử tế. Cái ǵ thuộc về kẻ khác th́ ngược lại, tốt thành xấu, thơm thành thối, tử tế biến thành lưu manh. Dấu hết sự thật đi tất sẽ trở thành bậc thánh nhân đạo cao đức trọng… Vơ lấy những cái tốt của kẻ khác gắn vào cho ḿnh, lại mang những cái đểu của ḿnh gắn vào cho nó, rồi nhân danh đám đông, vừa đá bóng vừa thổi c̣i, vừa la làng vừa ăn cướp, rồi cả vú lấp miệng… thế th́ ai c̣n dám nghi ngờ ǵ nữa. Làm được như thế mà cơ đồ không vững như Thái Sơn th́ mới là chuyện lạ.”
Lăo méo mồm quả là kẻ đọc sách nhiều có khác, lăo nói cứ y như thật. Điều quan trọng nhất nghĩa là ta đă ứng vào mệnh giời, mệnh giời thuộc về ta. Đă đến nước ấy, th́ ta dẫu có không muốn thành công cũng không được. Mệnh giời đă phán như thế th́ ta sướng rồi, yên tâm rồi. Thật là ứng vào cái câu mà thánh nhân đă dạy, rằng sáng nếu được xơi cao lương mĩ vị giả, chiều dẫu có bị thổ tả thật cũng cam. Ta sẽ kết thúc thiên tự bạch này ở đây thôi. Bây giờ, nếu có ai đi ngang qua chỗ ta, chắc chắn sẽ chẳng khó khăn ǵ mà không nhận ra rằng ḿnh đang đi lạc vào làng Vũ Đại. Đơn giản bởi không tai phải th́ tai trái, không tai trái th́ cả hai tai, thể nào cũng nghe văng vẳng tiếng chửi của những Chí Phèo hậu sinh, hậu hiện đại như ta, nhưng chúng ta không chỉ chửi cả làng như cụ tổ Chí Phèo ngày trước đâu. Bởi v́ như ta đă nói ngay từ đầu, rằng chúng ta giờ đă vượt xa cụ tổ ấy nhiều lắm. Ví dụ một đoạn thôi nhé:
“Này th́ thiên địa tiên sư! Này th́ tiên sư thế giới! Tại sao chúng bay cứ chạy vùn vụt, làm ông phải đuổi theo bở cả hơi tai. Tối qua ông được mỗi bát cháo hành, hôm nay cũng chỉ hy vọng được thêm một th́a nữa. Hỏi làm sao ông chạy được? Nếu ông quyền to như Thượng Đế, ông sẽ bắt tất cả chúng bay dừng lại, để ḿnh ông chạy trước cái đă. Chúng bay cứ càng ngày càng bỏ ông ở lại tít phía sau. Đă thế ông không thèm chạy nữa, ông ḅ đây. Ông vừa ḅ vừa ngoái lại đằng sau vậy. Dù sao th́ ngày xưa, ông cũng đă từng thắng chúng bay trong mấy cuộc chạy thi rồi. Tiên sư thế giới, ối giời đất ôi, ối làng nước ô... ô... ôi!…”
SG, Mùa đông 2006
Phạm Lưu Vũ